Τετάρτη, 19 Μαρτίου 2014

Από τη Δυστοπία στην Ουτοπία

Χρόνια και αιώνες, εβδομάδες και μήνες, οι άνθρωποι ζούμε καθηλωμένοι στην καθημερινότητά μας. Βρισκόμαστε παγιδευμένοι στην ίδια, απαράλλαχτη ρουτίνα, η οποία μας κατατρώει μέρα με τη μέρα σαν το σαράκι. Στρώνουμε τα κρεβάτια μας, μαγειρεύουμε, αγοράζουμε τα τσιγάρα μας, περπατάμε, γκρινιάζουμε, ποτίζουμε, βρίζουμε, αγαπάμε... Όλα μέρος του ίδιου φαύλου κύκλου, όλα αναπόσπαστο κομμάτι μιας ζήσης ανορθόδοξα μίζερης. Ασχολούμαστε με τον εαυτό μας, με το γείτονα, με το συγγενή, με την κόρη, το γιο, το πτυχίο, την αύξηση, το συνάδελφο, την πωλήτρια, τη σκόνη, το σκύλο... Βρίσκουμε χρόνο για τα πάντα, εκτός της ίδια μας της ζωής.

Εδώ τίθεται το εξής ερώτημα: "Πώς μπορεί για τον καθένα να οριστεί η ζωή;". Σίγουρα, το τι είναι ενδιαφέρον ή θεμιτό στην καθημερινότητα του καθένα, το ορίζει ο ίδιος. Το λάθος είναι, πως μέσα σ' αυτά που μας απασχολούν, έχουμε ξεχάσει να προσθέσουμε την αλλαγή. Διότι, ποιος δε θα θελε να ζήσει για να δει ένα καλύτερο αύριο; Μια ομορφότερη πόλη, ένα μέρος χωρίς ρατσισμό, χωρίς ταξικούς διαχωρισμούς, σύνορα, "πρέπει", χωρίς μισθωτή σκλαβιά, χωρίς καταστολή; Ποιος δε θα θελε να ξυπνήσει σε έναν κόσμο ελεύθερο, άξιο να αναπνεύσεις το οξυγόνο του; Κι όμως... Πόσο λίγοι προσπαθούν, ή έστω σκέφτονται αυτή την αλλαγή;

Κάπου εδώ, θα προσπαθήσω να αναλύσω το "παράδοξο του καναπέ". Όλοι ζούμε άσχημες μέρες -κοινωνικά, ηθικά, πολιτικά, οικονομικά. Όλοι νιώθουμε θυμό και οργή, όλοι θέλουμε να "τιμωρήσουμε" τους "από πάνω". Πολλοί μιλάμε για ανατροπή, ακόμα και επανάσταση. Κι όμως, παρ' όλη την "αυτάρκεια" σε μιζέρια και αγανάκτηση, δεν κάνουμε τίποτα. Οι περισσότεροι δεν τολμούν να σηκώσουν ούτε το μικρό τους δαχτυλάκι για να αλλάξουν στο ελάχιστο -όχι την κατάσταση- μα τον εαυτό τους τον ίδιο, πρωτίστως. Κι έτσι, καταλήγουμε σε μια κοινωνία γεμάτη θυμωμένους ανθρώπους, οι οποίοι όμως δεν ξέρουν να εξωτερικεύουν σωστά την οργή τους ή φοβούνται να το κάνουν. Αυτό είναι το λεγόμενο "παράδοξο του καναπέ".

Πώς κάποιος ξεφεύγει απ' αυτό το παράδοξο; Πώς ένας ολόκληρος λαός αποκτά ελευθερία απ' τις αλυσίδες του; Το πρόβλημα έγκειται στο ότι διανύουμε την εποχή της σκέψης. Αυτό από μόνο του δεν είναι κακό. Ίσα ίσα, είναι η απάντηση στη χρόνια βαλτομένη σκέψη που έρεε με αφθονία στα κεφάλια μας. Σε μεγάλο μέρος του πληθυσμού, η κουλτούρα του λάιφσταιλ έχει αντικατασταθεί από κριτική σκέψη και μυαλό (όσο απίστευτο κι αν φαντάζει). Πλέον, όμως, καταφέραμε να φτάσουμε στην αντιπέρα όχθη: αγγίξαμε τη φάση που σκεφτόμαστε υπερβολικά, ξεχνώντας να δράσουμε.

Ίσως όλη αυτή η ηρεμία, είναι η γαλήνη πριν το μεγάλο ταρακούνημα. Μήπως όμως μας βολεύει να το λέμε αυτό; Καθησυχαζόμαστε πως "κάποιος", "κάποτε" θα "εμπνευστεί" να αλλάξει τα πράγματα, με ορδές ανθρώπων να τον ακολουθούν. Έχουμε ξεχάσει πως κανείς δεν γεννήθηκε πρωτοπόρος. Όλοι είμαστε υποψήφιοι ριζοσπάστες, ακόμα κι αν δεν το γνωρίζουμε.
Ξεχάσαμε, επίσης, πως δε χρειαζόμαστε ήρωες, πως δεν έχουμε ανάγκη από σωτήρες. Ο καθένας είναι "μεσσίας" του εαυτού του, κύριος των πράξεων και των σκέψεών του.
Ο μόνος δρόμος, για την αλλαγή λοιπόν, είναι η εσωτερική επανάσταση και η εξωτερίκευσή της.

Όταν ο καθένας καταφέρει να δημιουργήσει ένα ελεύθερο σύμπαν μέσα του, και μπορέσει να το επεκτείνει στον μακρόκοσμο, τότε και μόνο τότε, θα αγγίξουμε την Ουτοπία. 

Τετάρτη, 25 Δεκεμβρίου 2013

Αν θα μπορούσα τον κόσμο να άλλαζα...

Είναι φορές που σκέφτομαι τι θα γίνω όταν μεγαλώσω. Τι θα κάνω με το μέλλον μου. Πώς θα είναι η ζωή μου, τι θα πρέπει να θυσιάσω προκειμένου να πραγματοποιήσω τα όνειρα και τις επιδιώξεις μου. Δεν αργώ να απελπιστώ. Πάντα η σκέψη μου κάπου τρακάρει. Κάτι δε μου κολλάει. Κάτι, πάντα, δεν καταλαβαίνω... Και 'κει, λίγο πριν εισέλθει στο μυαλό μου ο πανικός, η αιώνια ερώτηση επιστρέφει: τι μπορούμε να κάνουμε για ν'αλλάξουμε τον κόσμο;

Σκέφτομαι τι έχει διαδραματιστεί στην ιστορία όλους αυτούς τους αιώνες. Οι άνθρωποι έχουν υποστεί πολύ χειρότερα από τα σημερινά. Κι όμως επιβίωσαν -παράγοντας, παράλληλα, κάτι εξαίσιο. Πώς τα κατάφεραν; Τι έκαναν σωστά, που προφανώς, αδυνατούμε να κάνουμε εμείς σήμερα;

Αναλογίζομαι τι έχω κάνει εγώ προκειμένου ν' αλλάξω κάτι στη δικιά μου ζωή. Οι απαντήσεις μου δεν με ικανοποιούν. Και η ερώτηση επιστρέφει... Τι μπορούμε να κάνουμε για ν'αλλάξουμε τον κόσμο;

Η λύση δύσκολα βρίσκεται σ'ένα πρόβλημα τόσο μεγάλο και πολύπλευρο. Έχουμε μπροστά μας έναν τυφώνα κατρακύλας, ο οποίος έχει παγκόσμιες διαστάσεις. Αυτομάτως αυτό δυσκολεύει τα πράγματα, διότι η λύση που θα πρέπει να βρεθεί θα απευθύνεται σε πολύ περισσότερο κόσμο, με εντελώς διαφορετικό τρόπο σκέψης, κουλτούρα κλπ. Επίσης, πλέον δε θα μιλάμε για το σώσιμο μίας χώρας, μα για την επιβίωση ολόκληρων κρατικών και οικονομικών μηχανισμών, άρρηκτα συνδεδεμένων μεταξύ τους.

Μήπως, η λύση όμως, δεν είναι άλλη, παρά η καταστροφή αυτών των τόσο σφικτών σχέσεων; Ας το σκεφτούμε λίγο. Ίσως στρέφουμε τα βέλη μας προς λάθος κατεύθυνση. Διότι, ποιο το νόημα του να εξυγειάνουμε μια χιλιομπαλωμένη κατάσταση, η οποία ούτως ή άλλως θα ξανακαταρρεύσει στο μέλλον, ενώ μπορούμε να βασίσουμε τις ελπίδες μας σε κάτι νέο, που δεν έχει δοκιμαστεί (άρα δεν έχει αποτύχει) ακόμα; Και αν, λοιπόν, αποφασίσουμε πως θέλουμε αυτό το νέο, πώς θα το αποκτήσουμε;

Η διαμαρτυρία, είναι σίγουρα μια καλή αρχή. Το να απαιτείς πράγματα που θα σε φέρουν πιο κοντά στην ισότητα και την ελευθερία σου, αποτελούν την ουσία της επανάστασης. Οι τρόποι όμως που το κάνουμε αυτό σήμερα, δεν έχουν φέρει (παρά ελαχίστων εξαιρέσεων) αποτέλεσμα. Π.χ. οι πορείες. Οι πορείες ξεκινούν με πολύ καλές προθέσεις. Ποτέ όμως δεν φτάνουν εκεί που πρέπει να φτάσουν -στα κεφάλια της κορυφής, δηλαδή. Θα λέγαμε, ίσως, πως οι προσκυνημένοι είναι τόσο συνηθισμένοι στις πορείες και τις διαδηλώσεις, που πλέον αποτελούν γι'αυτούς το μηνιαίο τους εμβόλιο, ώστε να κρατιούνται πιο γερά στις καρέκλες τους. Πιο απλά, κανείς δεν τους δίνει σημασία, διότι ακολουθούν το ίδιο μοτίβο πάντα.

Τι φταίει όμως γι'αυτό; Η βασική αιτία είναι πως πριν ο καθένας δηλώσει κοινωνικός επαναστάτης, θα έπρεπε να 'χει γίνει επαναστάτης του εαυτού του. Ποιο κατεστημένο άλλαξε ποτέ με ανώριμα μυαλά και ανώριμες καρδιές; Ποια τρομοκρατία έπεσε υπό το φως ανέτοιμων ψυχών;

Άρα λοιπόν, η μόνη λύση για την ώρα, είναι να επανεξετάσουμε το κατά πόσο είναι λειτουργικά τα όσα κάνουμε. Ας μην ξεχνάμε πως έχουμε να διαχειριστούμε τις χείριστες των καταστάσεων, και εν τέλει να τις ανατρέψουμε.

Σ'ένα παιχνίδι με δυνατούς αντιπάλους, πρέπει πάντα να παίζεις στρατηγικά.


Σημ.: Ας μην παρεξηγηθώ για τα λεγόμενά μου περί των πορειών. Δεν είμαι κατά της δράσης, ακόμα και αν αυτή είναι πολλές φορές δυσλειτουργική και δεν έχουμε κάτι καλύτερο προς αντικατάσταση. 

Σάββατο, 14 Δεκεμβρίου 2013

Σκίρτημα αξιών




Συζητώντας μ'ένα φίλο για το κατά πόσο οι αντιλήψεις μας ως έφηβοι πρόκειται ν'αλλάξουν με το πέρασμα των χρόνων, ένιωσα να προβληματίζομαι. Ξαφνικά, η καρδιά μου χτυπούσε πιο δυνατά και το μυαλό μου έπαιρνε περισσότερες στροφές απ' ότι συνήθως.

Τ'ότι αξίζουμε έναν καλύτερο κόσμο, η ισότητα μεταξύ όλων των ανθρώπων, ο αιώνια προβληματικός χαρακτήρας του τρίπτυχου εξουσία - κράτος - κυβέρνηση, το δικαίωμα στον έρωτα ανεξαρτήτου επιλογής, η ταξική πάλη και η ανάγκη κατάρρευσης του καπιταλισμού, είναι πεποιθήσεις που νιώθω να στοιχειώνουν κάθε λεπτό της μέρας μου. Τόσο στα λόγια, όσο και στις πράξεις, προσπαθώ να στέκομαι υπέρμαχη όλων αυτών, όπως τόσοι άλλοι άνθρωποι έκαναν και κάνουν. Όλες αυτές οι ιδέες, είναι τόσο καλά ριζωμένες πλέον μέσα μου, που νιώθω πως αν χειρουργήσουν το σώμα μου, θα τις βρουν να στέκονται εκεί, πλάι στην καρδιά, να δίνουν εντολές στον εγκέφαλο, τα κινητήρια όργανα, τις αισθήσεις.

Υποκινούμενη, λοιπόν, απ' όλες αυτές τις συναισθηματικά φορτισμένες σκέψεις, δεν μπόρεσα παρά να φέρω αντίθεση στα λεγόμενα του φίλου μου. Αδυνατούσα να πιστέψω πως όλες οι σκέψεις, οι συζητήσεις, οι προβληματισμοί, και εν τέλει τα συμπεράσματα που με οδήγησαν στο να πιστεύω τόσο ακράδαντα όλα αυτά, κάποτε θα μου φαίνονταν παιδιάστικα, αστεία. Η ιδέα πως θα έφτανα τα τριάντα και θα γινόμουν άλλο ένα ανθρωπάκι από αυτά που δυστυχεί να βλέπει ο τωρινός, δεκαπεντάχρονος εαυτός μου, με έκανε να πονάω.

Ο ίδιος, επέμενε πως πολύ σύντομα, θα ξεχνούσα τις "σοσιαλιστικές βλακείες", όπως τις ονόμαζε, και θα καλοπερνούσα σε ακριβά μαγαζιά, χορεύοντας πάνω σε τραπέζια. Μου είπε πως αυτή θα είναι μια σχεδόν σίγουρη αλλαγή, η οποία θα γίνει με την πάροδο του χρόνου. Πως θα καταλάβω πόσο κακός είναι ο κόσμος και πως δεν έχει νόημα να προσπαθώ να τον αλλάξω, ενώ το μόνο αντίδοτο είναι ο εγωισμός. Άλλο ένα χτύπημα για μένα...

Είναι όμως πράγματι έτσι; Είμαστε καταδικασμένοι να "μετανοούμε" για τα εφηβικά, επαναστατικά μας "πιστεύω" για χάριν μιας ενηλικίωσης; Μήπως υπάρχει κάποιο κόκκινο κουμπάκι που σε μεταλάσσει από δραστήριο έφηβο, σε παρτάκια, συμβιβασμένο ενήλικα;

Σίγουρα, οι έφηβοι εκ φύσεως έχουν την τάση για επανάσταση και ανατροπή. Λίγο οι ορμόνες, λίγο η συνειδητοποίηση της ασχήμιας του κόσμου, λίγο οι γονείς, το σχολείο... Πολλοί είναι αυτοί που επιλέγουν να αντιδράσουν, λοιπόν, πρεσβεύοντας και διαλαλώντας ακραίες αντιλήψεις, οι οποίες τελικά, τους κάνουν να φαίνονται κοινότυποι και κλισέ στα μάτια των άλλων. Δεν είναι λίγες όμως οι περιπτώσεις εφήβων που αποφασίζουν ν' ασχοληθούν πραγματικά με την πολιτική, και ξεκινούν μια πιο συνειδητοποιημένη επανάσταση, πολλές φορές με τα ίδια, ακραία πιστεύω στα οποία εντάσσεται η μάζα. Η μόνη διαφορά, είναι πως εκείνη η μερίδα εφήβων, αποφασίζει να ψάξει. Αποφασίζει να διαβάσει και να συζητήσει. Αποφασίζει πράγματι να φέρει την αλλαγή.

Άρα, λοιπόν, θα λέγαμε πως ναι μεν η εφηβεία έχει σαν κύριο γνώρισμά της τις επαναστατικές, αφοριστικές τάσεις προς όσους και όσα δεν της ταιριάζουν, μα δεν είναι λίγοι εκείνοι οι οποίοι αξιοποιούν αυτό το γεγονός προς όφελός τους (και όφελος της κοινωνίας, τελικά), χτίζουν γερές ιδεολογικές βάσεις και παρατείνουν την έφηβη περίοδος τους για πάντα...

Δεν είναι θέμα ηλικίας το αν τα "πιστεύω" σου θ'αλλάξουν. Έχει να κάνει με το πόσο εσύ τα πίστεψες και το αγάπησες, το αν και πόσο εδραιώθηκαν μέσα σου, το αν τα έκανες κτήμα σου, το αν τα σεβάστηκες όσο θα πρεπε.

Η αφοσίωση στις αξίες είναι απ' τα σημαντικότερα πράγματα στη ζωή.

Πιστεύουμε στους εφήβους.
Πιστεύουμε στους αιώνιους εφήβους.
Και ο κόσμος είναι ήδη δικός μας...